Từ công trường Phù Đổng đến đường Nguyễn Thị Nhỏ
1. Vị trí: Đường nằm trên địa bàn Quận 1, các phường 2, 3, 5, 7, 11, 13, 14 Quận 5, từ công trường Phù Đổng (ngã 6 Sài Gòn) đến đường
Nguyễn Thị Nhỏ, dài khoảng 5330 mét, qua ngã tư Nguyễn Văn Cừ, ngã ba Nguyễn Biểu, các ngã tư Trần Bình Trọng, Lê Hồng Phong, Huỳnh Mẫn Đạt, ngã ba Bùi Hữu Nghĩa, ngã tư Trần Phú, ngã ba An Bình, ngã tư Nguyễn Tri Phương, các ngã ba Phước Hưng, Trần Xuân Hoà, ngã tư
Ngô Quyền, các ngã ba Đặng Thái Thân, Tản Đà, các ngã tư Phù Đổng Thiên Vương, Triệu Quang Phục, ngã ba Nguyễn Án, các ngã tư Lương Nhữ Hộc, Châu Văn Liêm, Phùng Hưng, Đỗ Ngọc Thạnh, Dương Tử Giang, Học Lạc, Phú Hữu, các ngã ba Phú Giáo, Xóm Vôi. (trên địa bàn quận 5)
2. Lịch sử: Thời Pháp thuộc đây là hai đường khác nhau. Từ ngã 6 đến đường Nguyễn Văn Cừ lúc đầu gọi là Route Haute, sau đổi là Frere Louis từ 22-6-1922. Ngày 22-3-1955 đổi là thành đường Võ Tánh. Đoạn cuối lúc đầu gọi là đường Cây Mai khúc từ Ngô Quyền đến Nguyễn Thị Nhỏ, đến ngày 28-11-1952 đổi là đường Hartmann. Khúc giữa từ Nguyễn Văn Cừ đến Ngô Quyền được làm vào thập niên 1910 được đặt tên đường Marechal Joffre, đến ngày 30-1-1950, nhập hai đường Hartmann và Marechal Joffre thành một đường đặt tên Quang Trung. Ngày 22-3-1955 đổi đường Frere Louis thành đường Võ Tánh, đường Quang Trung thành đường Nguyễn Trãi. Ngày 14-8-1975 nhập đường Võ Tánh vào đường Nguyễn Trãi thành một đường.
3. Tiểu dẫn: Nguyễn Trãi (Canh thân 1380 - Nhâm tuất 1422)
Danh sĩ, Nhà chiến lược, hiệu Ức Trai, cháu ngoại Tư đồ Trần Nguyên Đán - tôn thất nhà Trần, con danh sĩ Nguyễn Ứng Long tức Nguyễn Phi Khanh. Quê làng Nhị Khê, huyện Thượng Phú, tỉnh Hà Đông (nay là thôn Nhị Khê, xã Quốc Tuấn, huyện Thượng Phúc, thuộc tỉnh Hà Tây)
Năm Canh thìn 1400 ông đỗ Thái học sinh, đời nhà Hồ, lúc 20 tuổi. Làm Ngự sử đài chánh chưởng. Năm Đinh Hợi 1407, nhà Minh sang cướp nước, cha ông bị chúng bắt giải về Kim Lăng, ông đi theo đến Nam Quan gặp cha. Ông vâng lời cha:"Về đi, báo thù cho cha, rửa hận cho nước", nhưng khi trở về, ông bị chúng bắt giam lỏng ở phía Nam thành Đông Quan (Hà Nội).
Năm Mâu tuất 1418 ông cùng Trần Nguyên Hãn trốn vào Lam Sơn, tham dự cuộc khởi nghĩa do Lê Lợi lãnh đạo. Suốt 10 năm kháng chiến cứu nước, ông đã ra tài về chiến lược quận sự, ngoại giao giúp cuộc kháng chiến thành công.
Năm Đinh Tị 1427 ông được liệt vào hàng Đại phu, coi sóc các việc chính trị và gồm coi việc ở Viện Khu mật. Năm sau (Mậu thân 1428) Lê Lợi lên ngôi, phong ông tước Quan Phục Hầu và cho theo họ vua, nên cũng gọi là Lê Trãi.
Đến khi Lê Thái Tổ mất, ông bị bọn gian thần dèm pha nên phải cáo quan, ẩn dật ở Côn Sơn, thuộc Chí Linh, tỉnh Hải Dương.
Năm Giáp dần 1434, Lê Thái Tông lại triệu ông ra, tỏ vẻ tin dùng, ông đành trở lại triều lo việc chính trị, văn hoá. Nhưng không bao lâu, Lê Thái Tông đi duyệt binh ở Hải Dương, ngụ nơi Vườn Vải (Lệ Chi Viên) của ông, rồi đột ngột bịnh mất tại đấy. Ông bị triều đình nghi oan là đã khiến nàng hầu Nguyễn Thị Lộ giết vua, bắt ông giam vào ngục.
Năm Mậu tuất, ngày 16-8 âm lịch (19-9-1442) ông bị giết với cả ba họ, thọ 62 tuổi.
Sang đời Lê Thánh Tông, nỗi oan của ông được giải, vua truy phong là Tế Văn Hầu và các con cháu còn sót lại được trọng dụng.
Các tác phẩm của ông:
- Bình Ngô đại cáo
- Bia Vĩnh Lăng ở Lam Sơn
- Quân trung từ mệnh
- Ức Trai dư địa chí
- Quốc âm thi tập
- Ức Trai thi tập
- Ngọc Đường di cảo
- Gia huấn ca
Thông tin về đường
Nguyễn Trãi được cập nhật từ cuốn "
Đường Phố Thành Phố Hồ Chí Minh" Nhà Xuất Bản Văn Hóa Thông Tin 2001, Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Đình Tư
Nội dung của cuốn sách Đường Phố Thành Phố Hồ Chí Minh sẽ cung cấp cho các bạn hầu hết những những tiểu sử nhân vật hay lai lịch địa danh đã được đặt tên cho những con đường trong thành phố Hồ Chí Minh với lần đổi tên đường gần nhất.
Mỗi tên đường trong sách được trình bày rất cụ thể khi xác định từ vị trí giáp ranh của từng con đường, cho đến lịch sử của nó và cuối cùng là tiểu sử của nhân vật mà con đường được mang tên.
Hy vọng thông qua tập sách mỏng này các bạn sẽ hiểu thêm về lịch sử của từng con đường và đặc biệt là con đường mà ngôi nhà của chúng ta đang tọa lạc.
Đường Phố Thành Phố Hồ Chí Minh
Nhà Xuất Bản Văn Hóa Thông Tin 2001
Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Đình Tư
1027 Trang